Yaakov şöyle dedi: “Babam Avraam’ın Tanrısı ve babam Yitshak’ın Tanrısı! Bana, ‘Doğduğun ülkeye dön; sana iyilik edeceğim’ diyen Sensin. Kuluna gösterdiğin bütün iyiliklere ve bütün sadakatine layık değilim. Bu Yarden’i yalnız değneğimle geçmiştim; şimdi ise iki ordugâh oldum. Lütfen beni kardeşimin elinden, Esav’ın elinden kurtar. Çünkü onun gelip beni, anneleri çocuklarıyla birlikte vurmasından korkuyorum. Sen, ‘Sana kesinlikle iyilik edeceğim ve soyunu sayılamayacak kadar çok olan deniz kumları gibi yapacağım’ demiştin.”
Yaakov şöyle dua etti: “Evrenin Efendisi! Tora’nda, ‘İnek ya da koyun olsun, bir hayvanla yavrusunu aynı gün kesmeyeceksiniz’ diye yazacaksın (Vayikra 22:28). Şimdi ise kötü Esav gelip anneleri çocuklarıyla birlikte öldürmek istiyor. Senin Tora’nı Sinay Dağı’nda vereceğin zaman gelecek. Bu suçlu şimdi Tora’ya uymuyorsa ileride onu öğrenmek istemeyeceği de açıktır.”55
“Lavan bana saldırmak istediğinde buna izin vermedin. Aynısını Esav için de yap; beni öldürmek isteyen kardeşim Esav’ın planlarını boz.”56
“Sen büyükbabam Avraam’ın Tanrısı ve babam Yitshak’ın Tanrısısın. Esav da Yitshak’ın oğlu olsa bile kötüdür ve atalarının yollarını izlemez; bu yüzden onların oğlu diye anılmaya layık değildir.”57
“Bana iki söz verdin. Beer Şeva’dan ayrılıp Haran’a giderken, ‘Gittiğin her yerde seni koruyacağım’ dedin (28:15). Lavan’ın evindeyken Bana görünerek, ‘Atalarının ülkesine dön; Ben seninle olacağım’ dedin (31:3). Şimdi bu iki vaadin yanında beni bu suçlu Esav’dan da koru.”58
Yitshak hâlâ hayatta olduğu hâlde ve Tanrı’nın adı normalde hayatta olan bir kişiyle ilişkilendirilmediği hâlde Yaakov, O’na “Babam Avraam’ın Tanrısı ve babam Yitshak’ın Tanrısı” diye hitap etti. Yaakov burada yalnızca Tanrı’nın daha önce söylediği sözleri tekrarlıyordu; Beer Şeva’dan ayrıldığında Tanrı ona, “Ben Tanrı’yım; baban Avraam’ın Tanrısı ve Yitshak’ın Tanrısı” demişti (28:13).
Bazılarına göre Yaakov Yitshak’ın adını özellikle andı; çünkü Esav babasına eksiksiz saygı göstermeye çok dikkat ederdi. Yaakov’un bereketi almasına öfkeyle karşılık verdiği sırada bile Yitshak hayatta olduğu sürece onu öldürmek istememiş, “Babamın yas günleri yaklaşınca Yaakov’u öldürürüm” demişti (27:41). Babası hayattayken onu üzmek istemiyordu. Yaakov bu yüzden, “Esav şimdi beni öldürmeye geliyorsa babam artık hayatta olmayabilir” diye düşündü.59
Yaakov, “Kuluna gösterdiğin bütün iyiliklere ve sadakate layık değilim” dedi. Kelimesi kelimesine, “Bütün bu iyilik ve sadakat yüzünden küçüldüm” diyordu. Tanrı’nın kendisi için yaptığı mucizeler nedeniyle kendi liyakatinin azaldığını düşünüyordu.60
“Bu Yarden’i yalnız değneğimle geçtim. Lavan’a geldiğimde ne altınım ne gümüşüm vardı; yalnız bu değnek vardı ve Yarden’i onunla geçtim. Şimdi ise o kadar çok gümüşüm, altınım, oğlum, kızım ve hizmetçim var ki kervanımı iki ordugâha ayırabiliyorum. Bu nedenle kaygı duyuyor ve korkuyorum.”61
“Bir günah işlemiş olabileceğimden ve cezamın Esav’ın eline teslim edilmek olmasından korkuyorum. Evden ayrıldığımda bir mucize oldu ve değneğimle [sulara vurarak] Yarden’i geçebildim. Şimdi ise en az bir grubun kurtulabilmesi için kervanımı ikiye ayırmak zorunda kaldım.”62
“Esav’dan korkuyorum; çünkü o babasına kusursuz biçimde saygı gösterdi, ben ise bunu yapamadım. Cezanın suça uygun olması ve onun annelerle çocukları birlikte öldürmesi ihtimalinden korkuyorum.”63
“Bana kendi liyakatim sayesinde iyilik edeceğini, atalarımın liyakati sayesinde de işlerimi iyiye çevireceğini söyledin.64 Ayrıca soyumu deniz kumları kadar çok yapacağını söyledin.”
[Gerçekte Tanrı Yaakov’a çocuklarını “deniz kumu” kadar çok yapacağını söylememişti. Yaakov’a verilen söz, soyunun “yeryüzünün tozu” gibi olacağıydı (28:14). Deniz kumu vaadi Avraam’a verilmişti (22:17).] Yaakov bunu kendi duasına ekledi.65
Tanrı’nın vaadini tekrar ederken Yaakov araya, “Kuluna gösterdiğin bütün iyiliklere ve bütün sadakate layık değilim” sözünü koydu. Bu, Yaakov’un alçak gönüllülüğünü gösterir. Kendisini tsadik saymadığı için Tanrı’ya şöyle yalvardı: “Hiç değilse bana iyilik edeceğine dair verdiğin sözü yerine getir. Elbette Senden vaatlerini yerine getirmeni talep edecek cesaretim yok. Bunca iyiliğe layık değilim. Bana bunları benim hak ettiğim için değil, yalnız Senin bilebileceğin bir nedenle verdin. Aynı anlaşılmaz amaç şimdi de beni korumana vesile olsun.”66
Kral David de benzer biçimde, “Tanrı, iradenle dağımı güçlü kıldın; yüzünü gizledin, ben de dehşete düştüm” diye dua etti (Tehillim 30:8). “Başlangıçta beni güçlendirip başarılı kılan benim liyakatim değil, Senin iradendi. Bu yüzden yüzünü gizlediğinde paniğe düştüm; bunun nedenini anlayamadım” demek istiyordu.67
Bilgelerimiz, Yaakov’un duasının bize önemli bir ders verdiğini söyler: İnsan mutlu ve bolluk içindeyken çektiği sıkıntı ve yoksulluk günlerini hatırlamalıdır. Kazandıklarının farkında olmalı ve zor günlerinde yanında bulunduğu için Tanrı’ya şükretmelidir.68
Bu ayrıca insanın hiçbir zaman ümidini kesmemesi ve boynunda keskin bir kılıç olsa bile merhamet için dua etmeyi sürdürmesi gerektiğini öğretir.69
Bazı insanlar ağır durumdaki bir hastayı ziyaret ettiklerinde, “Bu hastadan artık umut yok. Duamızın ne yararı var?” derler. Böyle konuşmak günahtır; hiç kimse Tanrı’nın yardımının dışında değildir. Yaakov’un son anda bile Tanrı’ya dua ettiğini görüyoruz.70
Yaakov’un sözleri bize duada isteğin çok açık biçimde ifade edilmesi gerektiğini de öğretir. Yaakov’un başka kardeşi olmadığı hâlde, “Beni kardeşimin elinden, Esav’ın elinden kurtar” dedi. Tek bir kardeşi bulunmasına rağmen özellikle Esav’dan kurtarılmak istediğini belirtti. Haye Sara’da Eliezer’in duasını açıklarken de aynı ilkeyi görmüştük.71
Kral David bir keresinde, “Tanrı benim yardımcımdır; düşmanlarımı göreceğim” diye dua etti (Tehillim 118:7). “Dostummuş gibi davranıp yüreğinin derinliklerinde benden nefret eden ve bana zarar vermek isteyen kişiyi görebileyim. Böyle birinden kendimi korumam zordur; bazen sırlarımı bile ona anlatırım. Bu nedenle Tanrım, düşmanlarımı görebilmeyi Senden istiyorum” demek istiyordu.
Yaakov da aynı biçimde, “Beni kardeşimin elinden, Esav’ın elinden kurtar” dedi. “O benim kardeşim olduğu için kendimi ondan nasıl koruyacağımı bilmiyorum” demek istiyordu.