YARATILIŞ 32. BÖLÜM NOTLARI

VAYETSE PERAŞASI — BÖLÜM 1 — Yaratılış 32:1–3 — Notlar 459–466

459 – Yafeh Toar, s. 429.
460 – Raşi.
461 – Ramban.
462 – Targum Yonatan.
463 – Targum Yeruşalmi.
464 – Karş. Bereşit Rabba, burada ve VaYişlah; Zohar Metsora; Zohar Hadaş, Noah; Zohar, VaYera.
465 – [Bkz. Cilt 2, s. 337.]
466 – Bina Leİtim; Rabbi Yosef mi-Trani; Yad Yosef, VaYişlah.

VAYİŞLAH PERAŞASI

BÖLÜM 1 — Yaratılış 32:4–33 — Notlar 1–170

1 – Şnei Luhot HaBrit.
2 – Ramban; Bahya.
3 – Bereşit Rabba; Ramban.
4 – [Bu, Bilam’ın babasıydı; bkz. Bamidbar 22:5. Zohar da bu özdeşliği yapar: Zohar 1:166b, 3:192a; Zohar Hadaş 54c. Yazar da bu görüşü aktarır; bkz. not 36. Talmud ise Sanhedrin 105b’de Beor’un Lavan’ın kendisi olduğunu söyler. Karş. Bereşit 36:32.]
5 – [Bkz. Bereşit 22:21.]
6 – Sefer HaYaşar.
7 – Bereşit Rabba.
8 – Bahya.
9 – Targum.
10 – İbn Ezra.
11 – Bereşit Rabba; Zohar; Raşi.
12 – Yafeh Toar, s. 432; Yalkut Şimoni.
13 – Bereşit Rabba.
14 – Yafeh Eynaim.
15 – Yafeh Toar, aynı yer. Karş. [Rabbi Şmuel Hagiz,] Mevakeş HaŞem (Venedik, 1597).
16 – Zohar.
17 – Siftei Kohen; Kesef Nivhar; Divrei Şalom.
18 – [Bkz. Cilt 2, s. 152, 456, 562.]
19 – Bereşit Rabba.
20 – Bahya.
21 – Zohar.
22 – Ramban.
23 – Aynı eser.
24 – Raşi; Zohar.
25 – Targum Yonatan.
26 – Raşi.
27 – Zera Berah, Bölüm 1.
28 – [Bkz. Cilt 2, s. 488.]
29 – [Metzli Rabbi Gerşon Aşkenazi,] Tiferet HaGerşoni (Frankfurt am Main, 1699).
30 – [Bkz. Bereşit 12:16; 13:5; 20:14; 21:27; 24:35; 26:14.]
31 – [Rivka Yaakov’a iki keçi yavrusu getirmesini söylediğinde ona “koyunlara” (tson) gitmesini söylemişti (27:9). Ayrıca bkz. 30:32, 38–43. Tson kelimesi “çıkmak” anlamındaki yatsa köküyle ilişkilidir. Büyük hayvanlardan farklı olarak sürü sahibi koyun ve keçilerle birlikte “dışarı çıkmak” ve onlarla ilgilenmek zorundadır.]
32 – Bahya.
33 – [Karş. Yehezkel 34:6 vd.]
34 – [Zeharya 9:9.]
35 – Bereşit Rabba.
36 – Aynı eser; Zohar. [Bkz. not 4.]
37 – Akedat Yitshak.
38 – Yafeh Toar, s. 433–434.
39 – Raşi; Zohar.
40 – Brit Şalom.
41 – Raşi.
42 – Berahot, Bölüm 1.
43 – Ramban.
44 – Targum Yonatan; Zohar; Bereşit Rabba.
45 – Yafeh Toar, s. 436.
46 – Bina Leİtim, Deruş 16.
47 – Rabbi Moşe ibn Haviv’in elyazması [yazarın büyükbabası]; [Rabbi Tovya HaLevi,] Hen Tov (Venedik, 1605).
48 – Siftei Kohen, Zohar’dan aktararak. [Bkz. Cilt 2, s. 449.]
49 – Sefer HaYaşar.
50 – Bereşit Rabba.
51 – Hen Tov; Alşih.
52 – [Rabbi Yehuda Şaraf (1602–1675), Yeruşalayimli Rabbi Zeharya Guta’nın (1576–1648) öğrencisiydi. 1660’lar civarında Mısır’da hahamlık yaptı; daha sonra Livorno’ya geçti ve 1675’te orada öldü. Pri Hadaş’ın yazarı Rabbi Hizkiya di Silva’nın (1659–1698) ve Rabbi Şmuel Primo’nun hocasıydı; bkz. not 195.] Mişkenot Yaakov, Haye Sara; Eş Dat.
53 – [Eiha Rabba, Giriş 30.]
54 – Zohar, MiKets.
55 – Raşi.
56 – [Avot.]
57 – Zohar, MiKets.
58 – Tanhuma; Yalkut Şimoni.
59 – Yafeh Toar, s. 435.
60 – Aynı eser, s. 433.
61 – Aynı eser, s. 436.
62 – Kli Yakar; Mişkenot Yaakov.
63 – Targum Yonatan; Raşi.
64 – Yafeh Toar.
65 – Bereşit Rabba.
66 – Targum Yonatan.
67 – Raşi.
68 – Rabbi Yosef mi-Trani.
69 – Bahya.
70 – Ralbag.
71 – Zohar.
72 – Rabbi Eliyahu ibn Hayim, VaYişlah, Devarim.
73 – Raşi; Pirkei Rabbi Eliezer.
74 – Targum Yonatan.
75 – Bahya.
76 – Yalkut Reuveni, Rabenu Hananel’den aktararak. [İsrael’in ilk kralı Şaul 2882’de (MÖ 879) tahta çıktığına göre bu hesap, Edom krallığının 550 yıl önce, 2332’de (MÖ 1429) başladığını gösterir. Bu, Levi’nin öldüğü yıldır; bkz. VaYetse, not 283. Seder HaDorot Levi’nin ölümünü bir yıl daha erken verir; bkz. VaYetse, not 331. Yaakov’un oğulları arasında en son Levi’nin öldüğü sağlam bir gelenektir. Buna göre Esav’ın krallığının Yaakov’un oğullarından herhangi biri hayattayken başlamadığı yönünde bir gelenek bulunmuş olabilir. Bkz. VaYehi, Bölüm 11, not 70.]
77 – [Rabbi Şlomo Amarilio,] Pnei Şlomo (Selanik, 1717); Şevet Musar 36; Siftei Kohen; Hesed LeAvraham 2:48.
78 – Bereşit Rabba; Raşi.
79 – [Bereşit Rabba;] Yafeh Toar, s. 438.
80 – Aynı eser.
81 – Orah Hayim 240.
82 – [Ladino’da tahtıravan. Büyük olasılıkla Türkçedeki “taht” ve “revan” kelimelerinden gelir; hareket eden taht anlamındadır. Karş. Bereşit Rabba.]
83 – Bereşit Rabba.
84 – Raşi. [“Elinde karşısına çıkan” ifadesi, elde tutulabilen bir şeyi, yani mücevherleri ima eder.]
85 – Bahya. [Bu da “elinde karşısına çıkan” bir şeydi; doğan, Esav’ın eline uçacak bir kuştu. Av sırasında doğan normalde avcının elindeki özel bir tünek üzerinde tutulur. Orta Asya’da doğanlar bugün bile ceylan ve tilki gibi çöl hayvanlarını avlamak üzere eğitilir.]
86 – Bereşit Rabba; [Raşi].
87 – [Bereşit Rabba;] Yafeh Toar, s. 435.
88 – Bahya.
89 – Raşi.
90 – Yafeh Toar, s. 438.
91 – Sota 42a.
92 – Kad HaKemah, Het harfi.
93 – Yafeh Toar, aynı yer.
94 – Bahya; Raşi.
95 – Abarbanel.
96 – Bereşit Rabba.
97 – Aynı eser; Raşi.
98 – Zohar, Tazria 45a.
99 – [Ladino’da alkuza (s. 167b). Bu, yağ şişesi veya yağdanlık anlamındaki İspanyolca bir kelimedir. Bkz. Hulin 91a.]
100 – Hulin 91a.
101 – [II. Melahim 4:1’de sözü edilen peygamber Ovadya olarak tanımlanır; bkz. Raşi, aynı yer; Tanhuma, Ki Tisa 5; Pesikta deRav Kahana 13b.]
102 – Tsedah LaDereh; Siftei Kohen; Imrei Şefer.
103 – [Bereşit Rabba.]
104 – Zohar, Toledot 146a. [Zohar ayrıca bunun kötülük güçlerinin ayın karanlık zamanında etkili olmasıyla ilgili olduğunu söyler. Tarih, ayın yaratıldığı gün kabul edilen 28 Elul da olabilir; Pirkei Rabbi Eliezer 8. Başka görüşlere göre ay 4 Nisan’da yaratılmıştır; bkz. Cilt 1, s. 227.]
105 – Targum Yonatan; Pirkei Rabbi Eliezer. [Bu, yazarın kullandığı sayım yöntemidir. Başkaları Binyamin’den başlayıp geriye doğru sayar; bu yöntemde de onuncu Levi olur.]
106 – Bereşit Rabba.
107 – Yalkut Şimoni.
108 – Raşi.
109 – Bereşit Rabba; [Yafeh Toar,] s. 439.
110 – Reşit Hohma, Şaar HaKeduşa 6.
111 – Yafeh Toar, s. 440.
112 – Bahya.
113 – Yafeh Toar.
114 – Tsedah LaDereh.
115 – [Bkz. Cilt 2, s. 174.]
116 – Zohar, Toledot. Karş. Yafeh Toar, s. 440; Ralbag.
117 – [MeAm Lo’ez, kalça ekleminin kaf ha-yereh, kelimesi kelimesine “kalçanın kaşığı” olduğunu belirtir; bkz. not 156. Çocukların, özellikle Yaakov’un çocuklarının, “uyluktan” —yereh— çıktığı söylenir; bkz. Bereşit 46:26.]
118 – Zohar Hadaş, Noah’ın sonu.
119 – Bereşit Rabba.
120 – Yafeh Toar.
121 – Yalkut Şimoni.
122 – Yafeh Toar, s. 434.
123 – Raşi; Yafeh Toar, s. 444.
124 – Sefer HaYaşar.
125 – [Bkz. Cilt 1, s. 58.]
126 – Hulin 91b.
127 – Yafeh Toar, s. 441.
128 – Raşi, Moed Katan, s. 9.
129 – Raşi; Zohar, Tazria. [Yazar, İbranice berakhtani kelimesinin gelecek zamanda değil aslında geçmiş zamanda olduğunu belirtir. Yaakov geçmişte aldığı bereketlerin doğrulanmasını istiyordu.]
130 – [Bkz. yukarıda, s. 27–28.]
131 – Zohar, Toledot.
132 – Zohar, Teruma, Tazria.
133 – Raşi.
134 – Bereşit Rabba.
135 – [Bkz. 27:36 üzerine açıklama.]
136 – Raşi.
137 – [Bkz. Cilt 2, s. 164.]
138 – Ralbag.
139 – Raşi; Bereşit Rabba.
140 – Bahya.
141 – Aynı eser; Şama Şlomo.
142 – [Bamidbar 6:24.]
143 – Raşi; Yalkut Şimoni; Bahya; Zohar, Toledot.
144 – Alşih.
145 – [Bkz. yukarıda, s. 6, 23, 46.]
146 – Hulin 91b; Targum Yonatan; Bereşit Rabba, VaYetse.
147 – Yafeh Toar, s. 442.
148 – [Bkz. Cilt 1, s. 53, 74, 212.]
149 – Zohar, MiKets.
150 – Zohar, Teruma, s. 414a, 166.
151 – Zohar, Toledot 146a.
152 – [Zohar burada “Tanrı Yaakov’u kutsadı” ifadesini kullanır. Böyle bir ayet yoktur; Sulam bunu 35:9 olarak düzeltir. Or HaHama da aynı görüşte görünür ve bu bereketin, meleğin verdiği bereketten önce zikredilerek kronolojik sıranın neden tersine çevrildiğini sorar. Gönderme 30:30’a da olabilir; bu durumda Or HaHama’nın sorusu da cevaplanmış olur.]
153 – Zohar, aynı yer.
154 – Bütün bu hükümler Yore Dea 65’te bulunur.
155 – [Yazar gid ha-naşehi Ladino’da kelimesi kelimesine “hareket etmiş sinir” anlamına gelen bir ifadeyle çevirir (s. 169). David N. Barocas bunu “irkilmiş sinir” diye çevirmiştir.]
156 – [Hulin 7:1 (89b). Yazar kaf kelimesini İspanyolca “kaşık” anlamındaki cuchara ile çevirir.]
157 – [Hulin 92b; Yore Dea 65:5.]
158 – [Hulin 96b.]
159 – [Hulin 91a, 93b; Pesahim 83b; Sefer Mitsvot HaGadol, olumsuz emir 139; Yore Dea 65:8; Bet Yosef, aynı yer. Sığırda siyatik sinir arka çeyrekte açıkça görülür ve neredeyse bir hortum kadar kalındır. Büyük siyatik sinir lumbosakral pleksustan çıkar, pelvisten geçerek kalça ekleminin ve ardından uyluk kemiğinin arkasından aşağı iner. Siyatik sinir, femurun arkasındaki kaslara çok sayıda dal verir; en uzun dalı ortak peroneal sinirdir. Gerçekte siyatik sinir, tek bir kılıf içinde bulunan tibial ve ortak peroneal sinirlerden oluşur.]
160 – [Yore Dea 65:8.]
161 – Zohar. [Naşah kelimesi “unutmak” anlamına gelir; bkz. Bereşit 41:51. Siyatik sinir kötü eğilimin bulunduğu yer olarak görülür; çünkü kötü eğilim çoğunlukla cinsellikle ilişkilendirilir ve siyatik sinirin bir dalı cinsel organlara da hizmet eder.]
162 – [Ladino’da “kemiklerin uçları” anlamına gelen ifade. David Barocas bunu tendonların bağlandığı “kemik uçları” şeklinde çevirmiştir.]
163 – [Altı sinir büyük olasılıkla siyatik, femoral, kutanöz, safen, tibial ve ortak peroneal sinirlerdir. Bazı kan damarları da çıkarılmalıdır.]
164 – [Yore Dea 65:8, Hagah. Ayrıca bkz. Tur, Yore Dea, 68’in sonu; Bet Yosef, aynı yer; Sefer Haİttur, Hehşer HaBasar (Vilna, 1874, s. 8d); Teşuvot Şvut Yaakov 1:57.]
165 – [Yore Dea 65:9. Karş. Yore Dea 105:9.]
166 – Aynı eser 65:10.
167 – Aynı eser 65:13.
168 – [Aynı eser 68:14.]
169 – [Hulin 96b, 100a; Yore Dea 100:1.]
170 – Bereşit Rabba.