Avraam’ın yaşadığı ömür yılları şunlardı: yüz yıl, yetmiş yıl ve beş yıl. Avraam son nefesini verdi; iyi bir yaşlılıkta, yaşlı ve hayata doymuş olarak öldü ve halkına katıldı.
Tora şimdi Avraam’ın ölümünü anlatır. Birkaç gün boyunca ağır bir bağırsak hastalığı çekti; bunun sonucunda bedeni zayıfladı ve son derece güçsüz düştü.
Bu hastalık birçok azizin ölümüne neden olmuştur. Bunun iki sebebi vardır.
Birincisi, Tanrı onları sevdiği için böyle olur. İnsan tam gücündeyken ölürse, ruhun bedenden ayrılması acı verici olur.22 Dikenli bir çalılığa dolanmış keten liflerinin çıkarılması ne kadar güçse, ruhun bedenden ayrılması da öyle zor olabilir. Fakat insan çok zayıfladığında ruh, sütten bir saç telinin çekilip çıkarılması kadar kolay biçimde bedenden ayrılır.23
İkincisi, bu hastalık bedeni bütün atıklardan arındırır ve onu temizler. Böylece azizler yargılanmak üzere Tanrı’nın huzuruna çıktıklarında bedenlerinde kirli madde kalmaz. Azizler yaşamları boyunca kendilerini büyük bir saflık içinde tuttuklarından, İlahi Takdir bu dünyadan ayrılırken de temiz olmalarını sağlar.24
Ayrıca bu durum, onların mezarda sıkıntı çekmesini azaltır. İnsan etli ve güçlü bir bedenle ölürse, bedeni tamamen çözülünceye kadar mezarda sıkıntı çeker. Kemiklerinin üzerinde et kaldığı sürece ruh tam huzura kavuşamaz. Bu nedenle Tanrı azizlerin, bedeni çok zayıflatıp güçten düşüren bir bağırsak hastalığıyla ölmelerini takdir eder. Bedenleri mezarda hızla çözülür ve ruhları huzura kavuşur.25
Talmud, Rabbi Yehuda HaNasi çok ağır hastalandığında ve durumunun ümitsiz göründüğü sırada bilginlerin halk orucu ilan edip iyileşmesi için dua ettiklerini anlatır. Hizmetçisi dama çıktı, gözlerini göğe kaldırıp şöyle dedi: “Yukarıdakiler de aşağıdakiler de kutsal sandığı tutuyor. Aşağıdakiler güçlü gelsin.” Bununla, göktekilerin Rabbi Yehuda’yı yanlarına almak istediğini, fakat yeryüzündekilerin dualarının üstün gelmesini dilediğini anlatıyordu.
Daha sonra Rabbi Yehuda’nın şiddetli ishal çektiğini ve birkaç dakikada bir tuvalete gitmek zorunda kaldığını gördü. Dayanılmaz krampların yanı sıra Rabbi Yehuda, bütün gün tefilin takmaya alışmış olduğu hâlde artık her tuvalete gidişinde onları çıkarmak zorunda kalmaktan da büyük acı duyuyordu. Bir dakika bile tefilinsiz kalmak ona ağır geliyordu. Bunun üzerine hizmetçi, “Yukarıdakiler aşağıdakilere üstün gelsin. Onun için ölüm yaşamdan daha iyidir” dedi.
Bilginler yine de onun için dua etmeyi bırakmadılar. Hizmetçi dama çıktı ve büyük bir testiyi aşağı attı. Gürültü dualarını bir anlığına kesti; tam o anda Rabbi Yehuda öldü.26
Tora bize Avraam’ın 175 yıl yaşadığını bildirir. Avraam 2123 yılında (MÖ 1638) öldü.27 Toledot Peraşası’nda ölümünün nedenini ele alacağız.
Tora onun “yaşlı ve hayata doymuş” olduğunu söyler. Tanrı ona böylesine uzun bir ömür bağışladıktan sonra elbette onu tatminsiz ya da aç bırakmayacaktı. Bu ifade, bir aziz ölmeden önce Tanrı’nın ona Gan Eden’deki payını gösterdiğine işaret eder. Kendi fiziksel gözleriyle bunu görmek ona büyük bir tatmin ve teselli verir. Bu dünyada Yetser Hara’yı yenmek için gösterdiği bütün çabanın buna değdiğini görür. Sadece güzel bir yemeği görmek bile insana bir ölçüde doyum verebilir; azizler de Gelecek Dünya’da kendileri için hazırlanmış iyiliği gördüklerinde huzur ve mutlulukla dolarlar. Bu sevinç içindeyken ruhları kolayca ayrılır ve barış içinde ölürler. Bu yüzden bir azizin yüzünde gülümseme ve mutluluk ifadesiyle öldüğünü sık sık görürüz.28
Avraam’ın iyi bir yaşlılığa ulaşmasının bir nedeni, Yişmael’in onun yaşamı sırasında tövbe etmiş olmasıydı. Bir sonraki ayette Yişmael’in Yitshak’a saygı gösterdiğini ve kendisi daha büyük olduğu hâlde cenaze alayında Yitshak’ın önce yürümesine izin verdiğini görürüz.29
Tora’nın Avraam’ı “hayata doymuş” diye nitelemesinin başka bir nedeni de insanların çoğunun ölürken derin bir tatminsizlik içinde olmasıdır. Talmud, “Hiç kimse arzularının yarısı bile elindeyken ölmez” diye öğretir.30 İnsan ne kadar çok şeye sahip olursa, o kadar fazlasını ister. Oysa bir aziz azla yetinir ve lüks peşinde koşmaz. Böyle biri gerçekten “hayata doymuş” olarak tanımlanabilir.31
Bir görüşe göre Avraam’ın annesinin adı Karnevo’nun kızı Amatelay’dı (אמתלאי בת כרנבו).32