VAYİŞLAH PERAŞASI

Şimdi VaYişlah Peraşası’nı ele alacağız. Tora’da bu peraşa dokuz bölüme ayrılmıştır.

BÖLÜM 1

Yaakov önünden kardeşi Esav’a, Seir ülkesine, Edom’un bölgesine haberciler gönderdi.

[Bazı insanlar] her Cumartesi gecesi Havdala’dan sonra bu bölümün tamamını okurlar. Bu bölümün okuyucusunun insanlar tarafından sevilmesini sağlayan manevi bir güce sahip olduğu kabul edilir. Kara ya da deniz yolculuğuna çıkarken bu bölümü okumak özellikle düşmanlardan korunmak için yararlı sayılır.¹

Bu bölüm aynı zamanda bugün sürgünde başımıza gelenlerin tamamına işaret eder. Yaakov ile Esav arasında meydana gelen her şey, bizimle Esav’ın soyundan gelenler arasındaki ilişkide de yansır.

Bu bölüm, Esav’ın çocuklarıyla —uluslarla— ilişkimizde üç yöntemi kullanmamız gerektiğini öğretir:

Dua. Tanrı’nın bizi düşmanlarımızdan kurtarması için dua etmeliyiz.
Haraç. Bizi suçlayıp ihbar etmelerini engellemek için, Yaakov’un Esav’a yaptığı gibi gerektiğinde onlara haraç vermeliyiz.
Kaçınma. Onlar öfkelendiğinde yanlarında bulunmamaya ve mümkünse uzaklaşmaya çalışmalıyız.²

Midraş, Rabbi Yehuda HaNasi’nin bir keresinde Roma imparatoruyla görüşmek üzere Roma’ya gittiğini anlatır [yaklaşık MS 192]. İmparatorun huzuruna çıkmadan önce Yaakov’un Esav’la karşılaşmasını anlatan bu bölümü okuyarak dünyevi bir hükümdara nasıl yaklaşılması gerektiğini öğrenmişti.³ Konumumuz zayıf olduğunda saldırgan davranmamalı, diplomasi kullanmalıyız. Bu bölüm, yönetici ve aristokratlarla ilişkide çok sayıda önemli ders verir.

Yaakov ayrıldıktan sonra Lavan, on yedi yaşındaki oğlu Beor’u⁴ ve Nahor’un ilk doğanı Uts’un oğlu olan kuzeni Avihoref’i⁵ çağırdı. On deneyimli savaşçıyı yanlarına almalarını, Yaakov’u geçip Esav’a ulaşmalarını ve şu mesajı iletmelerini emretti:

“Yaakov’un beni nasıl dolandırdığını duymuş olmalısın. Bana çıplak ve eli boş geldi. Ben onu evime aldım ve misafirperverlik gösterdim. Ona saygı gösterdim; iki kızımı ve iki hizmetçi kızımı eş olarak verdim. Benim sayemde son derece zengin oldu; altın, gümüş, köleler ve büyük sürüler edindi. Zenginleşince beni kandırdı. Koyunlarımı kırkmaya gitmiştim; o ise bütün ailesi ve mallarıyla birlikte Kenaan ülkesine kaçtı. Torunlarımı vedalaşırken öpmeme izin vermek yerine onları savaş esirleri gibi kaçırdı. Üstelik evimdeki putları da çaldı.

“Şu anda Yabok Nehri yakınında bir dağda konaklamış durumda. Onu hazırlıksız yakalayıp istediğini yapmak için eline fırsat geçti. Onu öldürürsen bana büyük bir iyilik yapmış olursun.”

Esav bu mektubu okuyunca Yaakov’a karşı öfkesi yeniden alevlendi. Yaakov’un otuz dört yıl önce bereketini alarak kendisini kandırdığını ve daha önce de ilk doğanlık hakkını elde ettiğini yeniden düşünmeye başladı. Bunun üzerine dört yüz kişilik bir birlik topladı: kendi evinden altmış kişi ve Seir halkından üç yüz kırk savaşçı. Ordusu, ellişer kişilik sekiz birliğe ayrılmıştı. Komutanlarından biri oğlu Elifaz’dı. Esav kendisi ordunun ortasında bulunuyor, bir general gibi emirler veriyordu. Böylece Yaakov’la karşılaşmak üzere yola çıktı.⁶

Esav’ın bazı tanıdıkları Kenaan ülkesine giderek Rivka’ya onun planlarını anlattılar ve Yaakov’un yardıma ihtiyacı olacağını söylediler. Rivka, her biri eğitimli bir asker olan en güçlü yetmiş iki hizmetçisini gönderdi. Onlarla Yaakov’a şu mesajı yolladı:

“Oğlum, Esav’ın sana karşı kini yeniden alevlendi. Seni öldürmek için bir ordu topladı. Sana öğüdüm, ona iyi davranman ve son derece alçak gönüllü olmandır. Onu sakinleştirmek için armağanlar ver. Seni en son gördüğünden beri neler yaptığını sorarsa her şeyi anlat; en küçük ayrıntıyı bile atlama. Ona saygı göster; sonuçta hâlâ senin ağabeyindir.”⁷

Başka bir görüşe göre Yaakov, Esav’ın kendisine karşı hazırladığı ordudan hiç haberdar değildi.⁸ Bütün davranışları kendi inisiyatifinin sonucuydu. Yaakov, Kenaan’a dönmenin tek yolu Esav’ın yaşadığı Edom’dan geçmek olduğundan, onun kendisine saldırmasından korkuyordu. Bu nedenle önceden davranıp Esav’ı yatıştırmaya çalıştı.⁹

Yaakov bu yüzden Esav’a kendisinden önce gidecek adamlar gönderdi.¹⁰ Onların Seir ülkesindeki Edom bölgesine gitmelerini emretti. Edom’un bölgesi Haran ile Kenaan ülkesi arasında bulunan bir şehirdi.

[İbranice’de aynı malah (מלאך) kelimesi hem “haberci” hem “melek” anlamına gelir; ayette kullanılan kelime de budur.] Bazılarına göre Yaakov’un Esav’a gönderdiği haberciler, Kenaan’a dönüşünde ona eşlik etmek üzere gönderilen meleklerdi.¹¹ Yaakov’un adamları Esav’dan öylesine korktular ki gitmeyi reddettiler; böylece Yaakov’un melekleri göndermekten başka seçeneği kalmadı.¹²

Ayrıca Tanrı, görünürde hiçbir neden yokken bu melekleri Yaakov’a göndermişti. Yaakov kendi kendine, “İlahi Takdir bana bu melekleri Esav’a göndermem gerektiğini bildiriyor. Onları görünce dehşete kapılacaktır” dedi.¹³

Başka bir görüşe göre Yaakov iki ayrı düzlemde hareket ediyordu. Esav’ın ruhsal koruyucu meleğine melekleri göndererek onu yenmek istedi. Esav’ın kendisine ise insan haberciler gönderdi.¹⁴

Yaakov bu habercileri göndermek zorundaydı; çünkü Esav’ın kaderinin çok büyük olduğunu biliyordu. Onu övmeli, dünyada büyük bir kral sayıldığını söylemeliydi. Esav kötü biri olsa da Yaakov ona saygı göstermek zorundaydı; çünkü o ağabeyiydi. Yaakov onun hakkında iyi düşünmek ve ona iyi davranmak istiyordu; sonuçta ikisi kardeşti.¹⁵

Yaakov kendi kendine şöyle dedi: “Esav’ın babama büyük saygı gösterdiğini biliyorum. Babamı öfkelendirecek hiçbir şey yapmadı. Babam hayatta olduğu sürece Esav’dan korkacak bir şeyim yok. Fakat ileride bana kin beslememesi için onu şimdi yatıştırmak uygun olur.”¹⁶

Tora bize Esav’ın Seir ülkesinde, Edom bölgesinde yaşadığını özellikle söyler. Bu, Esav’ın ne kadar kinci olduğunu öğretir. Yaakov’un kendisine yaptığını hiçbir zaman unutmak istemiyordu. [Seir (שעיר) “keçi” demektir.] Esav, Yaakov’un bereketi alırken kollarını tüylü (seirot) göstermek için keçi derileri taktığını sürekli hatırlamak istiyordu. Böylece bereketinin çalındığını hiç unutmayacaktı.

Şehrine “Edom’un Bölgesi” adını verdi. [Edom (אדום) “kırmızı” demektir.] Bu, Esav’ın ilk doğanlık hakkını karşılığında sattığı kırmızı yemeğin rengiydi (25:30). Bu da unutmak istemediği başka bir olaydı.¹⁷