YARATILIŞ 25. BÖLÜM NOTLARI

BÖLÜM 3 — Sayfalar 436–442

1. Yevamot, Bölüm 4; Bereşit Rabba.

2. Yafeh Toar, s. 365.

3. Bereşit Rabba; Zohar.

4. Paaneah Raza. [İsmini değiştirmek yaygın bir tövbe davranışıdır; bkz. Yad, Teşuva 2:4.]

5. Yafeh Toar.

6. Bereşit Rabba.

7. Yafeh Toar, s. 364.

8. [Bkz. Cilt 1, s. 421, not 2.]

9. Yafeh Toar, s. 232, 366, 367.

10. [Bereşit Rabba;] Yafeh Toar, s. 366, 367.

11. Karş. Yafeh Toar, s. 356c. Hoşen Mişpat 281 açısından bunun anlaşılması biraz güçtür.

12. Mizrahi.

13. Paaneah Raza.

14. Karş. Tsedah LaDereh.

15. Zohar Hadaş, Şir HaŞirim.

16. Raşi. Bunun anlaşılması biraz güçtür; karş. Yafeh Toar, s. 356; Imrei Şefer. [Bizim Tora tomarlarımızda Yod harfi aslında eksik değildir. Bkz. Hizkuni. Midraş geleneği her zaman Masora geleneğiyle aynı değildir. Bkz. Tosafot, Şabat 55b, “Maavirim”; Teşuvot Raşba, Bet Yosef, Yore Dea 275’in sonunda aktarılmıştır; Yad Malahi 283.]

17. Yalkut Şimoni, Iyov üzerine; Siftei Kohen.

18. Bereşit Rabba.

19. Ralbag.

20. Özgün açıklama. Karş. Bahya [yasak Avraam için değil yalnız Yitshak için geçerliydi; çünkü Avraam’ın devam edecek soyu Yitshak’tan çıkacaktı].

21. Paaneah Raza.

22. Yafeh Toar, s. 368.

23. Berahot, Bölüm 3.

24. Yafeh Toar ve yazarın kendi açıklaması.

25. Yazarın kendi açıklaması.

26. Ketubot, s. 103.

27. Basit bir hesaplama.

28. Bereşit Rabba.

29. Raşi; Bava Batra, Bölüm 1.

30. Avot.

31. Ramban.

32. Bava Batra 91a. Karş. Hesed Avraam, Maayan 5, Nahar 25.

33. Avot.

34. Bereşit Rabba; Yafeh Toar, s. 370.

35. Bava Batra, Bölüm 5.

36. Raşi.

BÖLÜM 4 — Sayfalar 442–443

1. Imrei Noam.

2. Yafeh Toar, s. 371.

TOLEDOT PERAŞASI

BÖLÜM 1 — Sayfalar 447–471

1. Bereşit Rabba.

2. Tanhuma; Raşi. Rabbi Moşe ibn Haviv [yazarın büyükbabası] bu ayeti Even HaEzer 2’de aktarılan yasaya göre açıklar: Bir kişinin cinsel bakımdan yetersiz bir çocuğu varsa, “verimli olun ve çoğalın” emrini yerine getirmiş sayılmaz. Aynı şey oğlunun kısır olması durumunda da geçerlidir. Bu noktaya kadar Avraam çocuk sahibi olma emrini tamamlamış sayılmıyordu. [Avraam’ın gerçek bir soy kaydı ancak Yitshak çocuk sahibi olduktan sonra oluştu.] Bkz. Rabbi Aharon ibn Hayim; Yafeh Toar, s. 395.

3. [Bkz. Cilt 1, s. 124.]

4. [Avoda Zara 5b.]

5. Bereşit Rabba; Raşi.

6. Zohar, s. 136.

7. Bereşit Rabba; Yevamot 64a.

8. Bereşit Rabba; Raşi.

9. Yafeh Toar, s. 268.

10. Yad Yosef.

11. Akedat Yitshak.

12. [Bkz. yukarıda, s. 98.]

13. Yafeh Toar, s. 268.

14. [Yevamot 64a.]

15. Kli Hemda.

16. Yafeh Toar, s. 373.

17. Raşi.

18. [Yevamot 64a.]

19. Yafeh Toar.

20. Pirkei Rabbi Eliezer.

21. Bereşit Rabba.

22. Raşi; yazarın kendi açıklamalarıyla.

23. Taanit, Bölüm 3.

24. Raşi.

25. Kli Hemda.

26. Sefer HaYaşar.

27. Bereşit Rabba; Raşi; Zohar.

28. Raşi.

29. Siftei Kohen.

30. Raşi.

31. Yalkut Şimoni.

32. Pirkei Rabbi Eliezer.

33. Bereşit Rabba.

34. Aynı eser; [Tanhuma, Vayehi 15.]

35. Raşi.

36. Paaneah Raza.

37. Raşi; [Bereşit Rabba].

38. Sefer HaYaşar.

39. Bereşit Rabba.

40. Raşi. [Alef harfi genellikle Tanrı’ya, evrenin Hükümdarı’na (Aluf) işaret eder. İkizlerden biri Tanrı’nın özünü inkâr edeceği için Alef harfi eksiltilmiştir.]

41. [Berahot 57b; Avoda Zara 11a.]

42. Tosafot, Avoda Zara, aynı yer.

43. [Bu Antoninus’un kimliği konusunda bazı güçlükler vardır. Eğer Marcus Aurelius Antoninus olduğu kabul edilirse, söz konusu oğul babasının ardından tahta geçen ve öldürüldüğü 192 yılına kadar Roma imparatoru olan Commodus (161–192) olur. Tarihin Commodus’u beceriksiz ve Roma’nın en kötü yöneticilerinden biri sayması nedeniyle bu biraz güç görünmektedir. Görüşmenin Rabbi Yehuda ile Marcus Aurelius’un evlatlık babası Antoninus Pius (138–161) arasında gerçekleşmiş olması mümkündür. Tarihsel olarak Antoninus Pius’un ölümünden hemen önce evlatlık oğlu Marcus Aurelius Antoninus’u imparator atadığı bilinmektedir. Bazıları Rabbi Yehuda’nın dostunu Marcus Aurelius Antoninus Caracalla (MS 211–217) olarak tanımlar. Bkz. yukarıda, s. 152.]

44. Sözlü bir gelenek.

45. Avoda Zara, Bölüm 1.

46. [Bkz. yukarıda, s. 98.]

47. Basit bir hesaplama.

48. Raşi.

49. Ollelot Efraim; Siftei Kohen, [Bereşit] Rabba [63:13] aktarımı.

50. Yalkut Hadaş; Akedat Yitshak; Yafeh Toar, s. 378, 438.

51. Raşi.

52. Yalkut Şimoni.

53. Zohar, burada, Vayişlah, Vayehi; Tikunei Zohar, s. 112.

54. Bahya.

55. Yazarın kendi açıklaması.

56. Raşi; Bereşit Rabba. Karş. Zohar, Metsora’nın sonu.

57. Rabbi Yosef of Trani; Siftei Kohen; Akedat Yitshak.

58. Raşi.

59. Yafeh Toar. [Bkz. Cilt 1, s. 163.]

60. Bereşit Rabba. [Bkz. Cilt 1, s. 404.]

61. Bereşit Rabba.

62. Aynı eser.

63. Avot.

64. Kesef Nivhar; Kli Hemda.

65. Bereşit Rabba.

66. [Talmud, kızın tam evli (nesua) değil nişanlı (arusa) olduğunu söyler. Metinden çıkardığımız bir bölümde yazar, Yahudi olmayan biri için yalnızca nişanlı bir kadınla zina etmenin ölüm cezası gerektirmemesinin, bunun yasak olmadığı anlamına gelmediğini belirtir. Yine de son derece ağır bir eylem sayılır. Bkz. Tosafot, Bava Batra 16b.]

67. Bava Batra, aynı yer.

68. Bereşit Rabba.

69. Hupat Eliyahu.

70. Yafeh Toar, s. 377.

71. Bina LeIttim, s. 150.

72. Zohar, Vayişlah.

73. Yore Dea 378.

74. Rabenu Yeruhem.

75. Levuş.

76. Yore Dea, aynı yer.

77. Yazarın kendi görüşü.

78. Tur, Yore Dea 378.

79. Yazarın kendi görüşü.

80. Bet Yosef, Yore Dea 378.

81. Yazarın kendi görüşü.

82. [Bkz. yukarıda, s. 308.]

83. Tur, Yore Dea 378.

84. Bava Batra, aynı yer.

85. Yore Dea 379.

86. Siftei Kohen, aynı yer. [Burada MeAm Lo’ez’in ilk baskısındaki ifade tam olarak aktarılmıştır. Aşkenaz ve Sefarad dua kitaplarının çoğunda okunuş bir miktar farklıdır.]

87. [Yeşaya 29:23’e gönderme.]

88. [Tehillim 80:2’ye gönderme.]

89. [Karş. Amos 9:11.]

90. [Yazar daha sonra Sefarad ritindeki ilk “HaRahaman” duasını ekler.]

91. Tur, Yore Dea 379.

92. Yafeh Toar, s. 376.

93. Bava Batra, aynı yer.

94. Bamidbar Rabba, Pinhas.

95. Yafeh Toar.

96. Ahavat Tsiyon.

97. Bereşit Rabba; Raşi.

98. Raşi.

99. Toledot Yitshak.

100. Hupat Eliyahu; Siftei Kohen.

101. Mizrahi.

102. Rabbi Yosef of Trani; Yafeh Eynaim.

103. Karş. Teşuvot Rivaş 328.

104. Yazarın kendi açıklaması.

105. Kli Yakar.

106. Tseror HaMor.

107. Ramban; Bahya.

108. [Cilt 1, s. 404.]

109. [Bereşit Rabba;] Yafeh Toar, s. 385, 377.

110. Raşi, Pesahim, s. 54; Bereşit Rabba; Zohar, Bo. [Bkz. Cilt 1, s. 439, 440.]

111. Sefer HaYaşar.

112. Bereşit Rabba.

113. Kli Hemda.

114. Sefer HaYaşar, aynı yer; Toledot Yitshak; Imrei Noam; Yafeh Toar, Vayehi.

115. Ramban.

116. Ibn Ezra. Karş. Yafeh Toar, s. 510.

117. Ramban; Yafeh Toar, s. 385.